Discount Rate คืออะไร และทำไมมีผลสูงสุดต่อ DBO / PBO

อัตราดอกเบี้ยหรือ Discount Rate เป็นสมมติฐานที่มีผลต่อมูลค่าปัจจุบันของภาระผูกพันผลประโยชน์พนักงาน (DBO หรือ PBO) มากที่สุด เพราะเป็นตัวกำหนดว่าบริษัทจะคิดลดมูลค่าผลประโยชน์ในอนาคตกลับมาเป็นมูลค่าในปัจจุบันด้วยอัตราเท่าใด หากอัตราดอกเบี้ยลดลงเพียงเล็กน้อย เช่น 0.5% หรือ 1% มูลค่าปัจจุบันของภาระผูกพันผลประโยชน์พนักงานจะเพิ่มขึ้นทันทีอย่างมีนัยสำคัญ เนื่องจากจำนวนเงินในอนาคตถูกคิดลดกลับมาในมูลค่าที่สูงขึ้น และส่งผลให้บริษัทต้องตั้งสำรองเพิ่มทันทีในงบแสดงฐานะการเงิน โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับในทางกลับกัน หากอัตราดอกเบี้ยสูงขึ้น ภาระผูกพันในงบการเงินจะลดลงตามธรรมชาติของการคิดลด แต่ต้องระวังว่า Interest Cost ซึ่งเป็นต้นทุนดอกเบี้ยในแต่ละปี จะเพิ่มขึ้นหรือลดลงตามมูลค่าของ DBO เช่นกัน ขณะที่ผลกระทบต่อ ต้นทุนบริการปัจจุบัน (Current Service Cost) มีทิศทางเดียวกันแต่ความรุนแรงน้อยกว่า โดย CSC จะลดลงเมื่อ Discount Rate สูงขึ้น เพราะการคิดลดสิทธิที่เกิดขึ้นจากการทำงานในปีปัจจุบันกลับมาเป็นมูลค่าในงวดปัจจุบันนั้นมีน้ำหนักลดลง

อัตราการขึ้นเงินเดือน (Salary Increment Rate) กับต้นทุนผลประโยชน์พนักงาน

อัตราการขึ้นเงินเดือนหรือ Salary Increment Rate เป็นอีกหนึ่งสมมติฐานที่มีผลโดยตรงต่อภาระผลประโยชน์พนักงาน เพราะเงินชดเชยตามกฎหมายแรงงานและสวัสดิการหลายอย่างถูกคำนวณจากฐานเงินเดือนสุดท้ายหรือเงินเดือนเฉลี่ย หากอัตราการขึ้นเงินเดือนสูงขึ้น มูลค่าปัจจุบันของภาระผูกพันผลประโยชน์พนักงาน (DBO) จะเพิ่มขึ้นทันที เพราะฐานเงินเดือนในอนาคตที่นำมาคำนวณผลประโยชน์มีขนาดสูงขึ้น ส่วน ต้นทุนบริการปัจจุบัน (Current Service Cost) ก็จะเพิ่มขึ้นเช่นกัน เพราะเมื่อพนักงานทำงานเพิ่มอีกหนึ่งปี สิทธิของพวกเขาจะเพิ่มขึ้นบนฐานเงินเดือนที่สูงกว่าเดิม ส่งผลให้ค่าใช้จ่ายในงบกำไรขาดทุนเพิ่มขึ้นในปีนั้น Salary Increment Rate จึงเป็นตัวสะท้อนกลยุทธ์ค่าตอบแทนขององค์กร หากองค์กรมีนโยบายขึ้นเงินเดือนสูงหรือเลื่อนตำแหน่งเร็ว ตัวเลขผลประโยชน์พนักงานจะขยายตัวในเชิงทบต้นและต้องการการบริหารจัดการงบประมาณที่ละเอียดรอบคอบมากขึ้น

อัตราการลาออก (Turnover Rate) กับความเสี่ยงของการตั้งสำรอง

อัตราการลาออกหรือ Turnover Rate เป็นสมมติฐานที่สะท้อนความเป็นจริงของพฤติกรรมแรงงานในองค์กร และมีผลกลับด้านกับภาระผูกพันผลประโยชน์พนักงาน หากองค์กรคาดว่าอัตราการลาออกสูงขึ้น มูลค่าปัจจุบันของภาระผูกพันผลประโยชน์พนักงาน (DBO) จะลดลง เพราะมีโอกาสมากขึ้นที่พนักงานจะออกจากงานก่อนถึงเกณฑ์ได้รับสิทธิ เช่น การทำงานไม่ครบตามเงื่อนไขของมาตรา 118 ซึ่งทำให้สิทธิที่ต้องจ่ายน้อยลง ในขณะเดียวกัน ต้นทุนบริการปัจจุบัน (Current Service Cost) ก็จะลดลงตามไปด้วย เนื่องจากสิทธิที่เพิ่มขึ้นจากการทำงานอีกหนึ่งปีมีน้ำหนักลดลงเมื่อนำโอกาสลาออกมาประกอบการคำนวณ อย่างไรก็ตาม การตั้งสมมติฐานลาออกสูงเกินจริงเพื่อทำให้ภาระลดลง ถือเป็นความเสี่ยงที่อาจทำให้การตั้งสำรองผิดพลาดและถูกผู้สอบบัญชีตั้งคำถามได้ ดังนั้น Turnover Rate ควรสะท้อนข้อมูลจริงของประสบการณ์ลาออกขององค์กรเป็นหลัก

อัตรามรณะ (Mortality Rate) และกรณีที่มีผลอย่างมีนัยสำคัญ

อัตรามรณะหรือ Mortality Rate แม้จะดูเหมือนเป็นสมมติฐานที่ไม่ค่อยมีผลต่อองค์กรทั่วไป แต่สำหรับบริษัทที่มีพนักงานสูงอายุจำนวนมาก หรือมีสิทธิประโยชน์ที่ขึ้นกับอายุขัย เช่น บำเหน็จหรือบำนาญ อัตราการตายและความอยู่รอดจะมีผลโดยตรงต่อภาระผูกพัน หากอัตราการตายสูงขึ้น จะทำให้มูลค่าปัจจุบันของภาระผูกพันผลประโยชน์พนักงาน (DBO) ลดลง เพราะพนักงานมีโอกาสน้อยลงที่จะอยู่ถึงวันที่ได้รับสิทธิเต็ม ขณะที่อายุขัยที่ยืนยาวขึ้นจะทำให้ DBO เพิ่มขึ้น เนื่องจากสิทธิประโยชน์ที่ต้องจ่ายยาวนานขึ้น ส่วนผลต่อ ต้นทุนบริการปัจจุบัน (Current Service Cost) แม้ไม่รุนแรงเท่า แต่ยังมีทิศทางเดียวกัน ดังนั้น อัตราการตายที่ใช้ควรอ้างอิงจากตารางมาตรฐาน เช่น Thai Mortality Table เพื่อสะท้อนข้อมูลประชากรจริง ไม่ใช่การคาดเดา

อายุเกษียณ (Retirement Age) กับผลกระทบเชิงโครงสร้างของ TAS 19

อายุเกษียณหรือ Retirement Age เป็นปัจจัยเชิงโครงสร้างที่กำหนดจุดสิ้นสุดของการคำนวณสิทธิ หากองค์กรกำหนดอายุเกษียณสูงขึ้น เช่น จาก 55 ปีเป็น 60 ปี ระยะเวลาที่ต้องคำนวณสิทธิประโยชน์จะยาวขึ้น มูลค่าของผลประโยชน์ที่ได้รับอาจจะเพิ่มขึ้นจากอายุงานที่เพิ่มขึ้น อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงของภาระผูกพันอาจแตกต่างไปตามลักษณะของแผนและข้อมูลพนักงานแต่ละบุคคล การคำนวณสิทธิที่เพิ่มขึ้นตามอายุงาน อาจไม่มีการเปลี่ยนแปลงเลยสำหรับพนักงานที่ได้รับสิทธิสูงสุดอยู่แล้ว ภาระผูกพันผลประโยชน์พนักงาน (DBO) และ ต้นทุนบริการปัจจุบัน (Current Service Cost) อาจจะลดลง เพราะผลประโยชน์ที่จะต้องจ่ายตามมาตรา 118 เกิดขึ้นช้าลง หรืออาจจะไม่มีผลกระทบเลยสำหรับบางแผนผลประโยชน์  รวมถึงผลกระทบจากสมมติฐานต่างๆ เช่น อัตราการขึ้นเงินเดือนจากการทำงานที่นานขึ้น หรืออัตราการลาออกที่เพิ่มขึ้นเนื่องจากระยะที่จะได้รับเงินเกษียณยาวนานขึ้น และในทางกลับกัน หากกำหนดอายุเกษียณต่ำลงผลลัพธ์ที่ได้อาจแตกต่างไปอย่างสิ้นเชิง แม้ระยะเวลาในการคำนวณสิทธิจะน้อยลง แต่ DBO อาจเพิ่มขึ้นรวดเร็วเพราะบริษัทต้องจ่ายผลประโยชน์เร็วขึ้นและในจำนวนสูงกว่าเดิมได้ จึงทำให้สมมติฐานนี้มีความซับซ้อนสูงมากและมีผลต่อการบริหารความเสี่ยงขององค์กรโดยตรง

นโยบายเลิกจ้างตามมาตรา 118 กับขนาดของสิทธิผลประโยชน์พนักงาน

สุดท้าย นโยบายเลิกจ้างและขอบเขตตามมาตรา 118 เป็นปัจจัยที่กำหนด “ขนาดของสิทธิ” โดยตรง ถ้าองค์กรมีนโยบายเลิกจ้างที่ให้ผลประโยชน์มากกว่ากฎหมาย เช่น ค่าชดเชยสูงกว่าอัตราขั้นต่ำ หรือมีเงินตอบแทนพิเศษเมื่อเกษียณ มูลค่าปัจจุบันของภาระผูกพันผลประโยชน์พนักงาน (DBO) จะเพิ่มขึ้นทันที เพราะองค์ประกอบของสิทธิสูงขึ้น ส่วน ต้นทุนบริการปัจจุบัน (Current Service Cost) ก็จะสูงตามไปด้วย เนื่องจากสิทธิประโยชน์ที่พนักงานสะสมในปีนั้นมีจำนวนมากขึ้น และหลังการแก้กฎหมายปี 2560 ที่กำหนดว่าการเกษียณเป็นการเลิกจ้างตามมาตรา 118 ทำให้องค์กรต้องนำพนักงานที่อายุใกล้ 60 ปีมาคำนวณสิทธิอย่างถูกต้อง หากไม่มีนโยบายเกษียณที่ชัดเจน องค์กรอาจต้องตั้งสำรองเพิ่มขึ้นโดยไม่ทันตั้งตัว ทำให้กระทบทั้งงบดุลและงบกำไรขาดทุนอย่างฉับพลัน

ทั้งหมดนี้แสดงให้เห็นว่า สมมติฐานทางคณิตศาสตร์ประกันภัยและปัจจัยข้างต้นแต่ละข้อมีผลอย่างมากต่อมูลค่าปัจจุบันของภาระผูกพันผลประโยชน์พนักงาน (DBO) และต้นทุนบริการปัจจุบัน (Current Service Cost) การใช้สมมติฐานที่ถูกต้องและสะท้อนความเป็นจริงจึงเป็นหัวใจสำคัญของการตั้งสำรองผลประโยชน์พนักงานตาม TAS19 เพราะหากสมมติฐานใดผิดเพียงข้อเดียว ตัวเลขทั้งหมดจะบิดเบือนทันทีและอาจนำไปสู่ผลกระทบเชิงบัญชี การเงิน และธรรมาภิบาลที่ใหญ่กว่าที่ผู้บริหารคาดคิด

เขียนและเรียบเรียงโดย อาจารย์ทอมมี่ (พิเชฐ เจียรมณีทวีสิน)

FSA, FIA, FRM, FSAT, MBA, MScFE (Hons), B.Eng (Hons)

อดีตนายกสมาคมนักคณิตศาสตร์ประกันภัยแห่งประเทศไทย และอาจารย์บรรยายด้านการคำนวณผลประโยชน์พนักงานด้วยหลักคณิตศาสตร์ประกันภัย ตามมาตรฐานบัญชี ฉบับที่ 19 TAS19 IAS19

บทความอื่น

หลักการทางบัญชีตาม IFRS for NPAEs เปรียบเทียบกับหลักการทางภาษีตามประมวลรัษฎากร

“ประกัน เจอ จ่าย จบ” สึนามิลูกใหญ่ของธุรกิจประกันภัย

รู้ทันนายจ้าง กับเรื่องต้องรู้ในกฎหมายแรงงานฉบับใหม่ 2562

ABS (Tommy) l ผิดกันเกินครึ่ง! "ค่าจ้าง vs เงินเดือน" ใช้อะไรคำนวณผลประโยชน์พนักงานตาม TAS19 ให้ถูกต้อง?